« در سنهء چهارصد و هشتاد و هفت حادثهء جنگ ملاحده در ناحيهء نه و مختاران اتفاق افتاده . . . » ( ص 71 ) . « در سنهء پانصد و نود دوباره لشكر سيستان به قهستان آمده و با ملاحده رزم داده‌اند . . . » ( ص 71 ) . « در سنهء ششصد و پنجاه و يك امير نكودر پسر هلاكو خان مغول با سه هزار سوار به قهستان آمده . . . » ( ص 72 ) . « در سنهء 688 لشكر مغول به امارت برادر طغان به نه آمده و بر در نه جنگ كردند و عاقبت شمس الدّين محمّد شاه را با رعايا فرود آوردند و آن‌ها را خانه‌خيز به ولايت قهستان بردند و ملك نصير الدّين فرزند خود شاه شمس الدين على را به نه فرستاد و آنجا را آباد كرد و از آنجا به قهستان آمد و خوسف و بيرجند و باقى شيب طرف قهستان را متصرف گرديد و در آنجا اقامت نمود . . . » ( ص 73 ) . « در سنهء هفتصد هجرى ركن الدين محمود پسر ديگر ملك نصير الدين به مصاحبت امير حاجى برادر امير نوروز امير خراسان حمله به قهستان آورده آنجا را غارت كردند . . . » ( ص 73 ) . « در حدود 700 هجرى در زمان سلطنت سلطان ابو سعيد بهادر حكومت ولايت قهستان با امير عبد اللّه موليدى بوده است كه از امراى نامدار و با ثروت آن زمان به‌شمار مىرفته . . . » ( ص 75 ) . * * * نام قهستان و شهرهاى آن از زمانى كه نهضت اسماعيليه پا گرفت و گسترش يافت و اسماعيليان در اين ناحيه به تبليغ و فعاليت پرداختند بر سر زبان‌ها افتاد و در نوشته‌ها راه يافت . در دورهء مبارزات اسماعيليان يعنى سده‌هاى ششم و هفتم - به‌ويژه از هنگامى كه « حسن صبّاح » قهستان را با توجه به موقعيّت كوهستانى و شرايط جغرافيايى آن براى فعاليّت اسماعيليان مناسب ديد و « حسين قاينى » را مأمور تبليغ آن آيين در اين منطقه نمود - قهستان اهميّت فوق العاده‌اى پيدا كرد ، چنان كه پس از « الموت » مهمترين پايگاه و پناهگاه اسماعيليان كوهستان‌هاى اين سرزمين بود و بسيارى از مردم قهستان به اين مذهب گرويدند و حتّى در برخى از شهرها حكومت‌هاى محلّى هم تشكيل دادند « 1 » . اسماعيليهء قهستان دوبار و هربار در دو نوبت مورد هجوم و حمله قرار گرفتند : نخست در دورهء سلجوقيان كه سنجر پادشاه سلجوقى لشكرهايى گران براى سركوبى اسماعيليان به اين سرزمين فرستاد و آنان را سركوب و بسيارى از قلاع و بناهاى آنان حتّى شهرها را ويران گردانيد ؛ و ديگر در دورهء هلاكو خان مغول كه گفته‌اند : او هفتاد دژ اسماعيلى را در قهستان فتح كرد و ويران

--> ( 1 ) . " تاريخ اسماعيليان " . برنارد لوئيس . ترجمهء فريدون بدره‌اى . ص 196 ( به نقل از « جغرافياى شهرستان بيرجند ص 70 ) .